fbpx

Buro Dertig bezoekt Museum Speelklok

Voor de blogserie ‘Buro Dertig bezoekt’ gaan wij op bezoek bij grote musea, kleine musea, nieuwe exposities en vaste exposities. Omdat het leuk is om samen mooie dingen te bezoeken, omdat we graag op de hoogte blijven van alles wat zich afspeelt in de museumwereld en omdat we de verhalen graag met jullie delen. Daarom brengen wij verslag uit van onze bezoeken in een blog. Dit is #6.

Vlak voordat corona ook Nederland in zijn greep kreeg, bezochten Malou en Maureen Museum Speelklok in onze eigen stad: Utrecht. In dit museum zijn ontzettend veel zelfspelende instrumenten te zien en te horen. Veel mensen denken bij dit museum misschien aan een museum voor kinderen, maar het is zoveel meer dan dat! Nu het museum weer open is en bezoekers mag ontvangen is het de hoogste tijd om iedereen kennis te laten maken met de wonderen van Museum Speelklok.

 

Kerk

De ingang van het museum zit verstopt in één van de drukste winkelstraten van Utrecht: de Steenweg. De ingang ligt niet direct aan de weg en verdwijnt een beetje in de ingangsboog van de oude Buurkerk waar het museum in zit. Maar als je eenmaal langs de kassa bent, stap je het gigantische middenschip binnen, wat je van buiten dus nooit had verwacht. Het is ook niet meer dan logisch dat je in deze voormalige kerk een enorm orgel vindt aan de ene kant en een torenuurwerk aan de andere. Vanaf hier kun je verschillende kanten op en kun je op museum expeditie gaan, waarbij je zelf muziek kunt maken, of de tijdelijke exposities bekijken. Vergeet ook vooral de eerste verdieping niet, want daar staan nog veel meer instrumenten. En natuurlijk is er ook voor kinderen genoeg te doen met de kinderspeurtocht. Zelf liepen wij mee met de gratis rondleiding.

 

Rondleiding

Ook al zien de stukken er piekfijn uit en hebben ze vaak details waar je wel uren naar zou kunnen staren, is het natuurlijk het leukste om alle instrumenten ook te horen. Gelukkig biedt het museum daarom ook rondleidingen aan. Deze zijn geheel gratis te volgen en worden elk uur aangeboden. De gidsen voorzien je van achtergrondinformatie over de geschiedenis van zelfspelende instrumenten, laten je zien hoe het mechaniek werkt en zullen verschillende instrumenten voor de groep aanzetten. Heb je al een interessant stuk gezien terwijl je rondliep? Vraag dan gerust aan de rondleiders of ze dat instrument willen demonstreren tijdens de tour.

 

Op deze foto zijn meerdere zelfspelende instrumenten te zien, zoals de nachtegaal in het kooitje, het schilderij rechts aan de muur en de piano waar Malou naar kijkt. Daarop kun je doen alsof je zelf wat speelt, maar eigenlijk doet de piano al het werk.

Zelfspelende instrumenten als statussymbool

Tijdens de rondleiding werd ons duidelijk hoe toegankelijk muziek vandaag de dag is voor iedereen. Je kunt muziek luisteren waar en wanneer je maar wilt (zo schreef Roos laatst nog een blog over muziek tijdens het werk). Je favoriete artiesten vind je binnen handbereik op Spotify en wil je een heel concert terugkijken met beeld, dan ga je lekker naar YouTube. Vroeger was dit wel anders en was muziek eerder iets voor de elite. Wilde je zelf muziek maken, dan had je namelijk zelf een muziekinstrument nodig (wat al duur genoeg was), maar daarnaast moest je ook nog genoeg geld hebben voor een muziekdocent om het van te leren. 

Totdat zelfspelende instrumenten hun intrede maakte tenminste. Vanaf dat moment hoefde je zelf geen talent meer te hebben, maar alleen nog maar rijk genoeg te zijn om zo’n instrument te kunnen betalen. Zelfspelende instrumenten werken met aandrijving, bijvoorbeeld met het opwinden van een veer of het zakken van een gewicht, en spelen zo een programma dat vastgelegd is op een cilinder, papieren rol, metalen plaat of kartonnen boek. Je hoeft ze dus alleen maar ‘aan’ te zetten en ze doen de rest zelf, meer vergelijkbaar met een cd-speler dus.

 

Een dansorgel. Vaak werden dit soort orgels gemaakt uit hanteerbare onderdelen, zodat ze makkelijk uit elkaar konden worden gehaald en meegenomen konden worden naar de volgende dansgelegenheid.

Soorten zelfspelende instrumenten

In het museum staan ontzettend veel verschillende zelfspelende instrumenten. Natuurlijk hebben ze muziekdoosjes, straatorgels en verschillende klokken die ook muziek kunnen maken, maar er staan ook instrumenten waarvan je waarschijnlijk nooit had bedacht dat een mechanisch apparaat ze ook kon bespelen. Zo hebben ze bijvoorbeeld een violina staan, waarbij drie violen ondersteboven in een kast zijn opgehangen, waar een soort grote ronde strijkstok overheen gaat om de muziek te maken. Ook hebben ze gigantische, meterslange dansorgels die in grote zalen werden geplaatst waar mensen samenkwamen om te dansen. Ze hebben verder ook nog verschillende soorten mechanisch speelgoed, zoals een konijntje dat uit een hoed tevoorschijn springt onder begeleiding van een melodietje. En er hangt zelfs ergens een soort 3D-schilderij, waarbij de poppetjes en dieren in het schilderij beginnen te bewegen op de maat van de muziek. Kortom, er is genoeg te zien in dit museum en voor ieder wat wils!

 

Tafelklok

 

Indruk maken op je gasten

Tafelklokken, zoals hierboven op de foto te zien, waren in de 18e eeuw een waar pronkstok. Deze klokken gaven niet alleen elk uur met een aantal slagen aan hoe laat het was, maar speelden ook muziek. De voorkant was uiteraard rijkelijk versierd en soms was er zelfs een tafereel op geschilderd. Aan de achterkant van het werk kon je het mechaniek zien, wat in die tijd behoorlijk geavanceerd was. Maar zoals het een waar pronkstuk betaamt, werd deze vaak op de schouw geplaatst, waardoor je niet zomaar naar de achterkant kon kijken. Wilde je dan tóch nog indruk maken op je gasten, dan zette je simpelweg een spiegel achter de klok, zodat je gasten toch nog elk uur het mechanisme in werking konden bewonderen.

 

Favoriet van Maureen

Mijn favoriet is deze prachtige (en ook een beetje kitscherige) kolibrieklok uit ca. 1870. Hij is gemaakt door Blaise Bontems, die in deze tijd veel van dit soort klokken maakte. Vroeger had hij talent voor het opzetten van vogels, maar hij wilde liever levensechte vogels maken die óók nog konden bewegen en zingen. Hij schijnt zelfs een tijd lang elke dag in het bos van Fontainebleau te zijn gaan zitten om alle vogelgeluiden goed in zich op te nemen. Ik vind de details en kleuren heel mooi en als je heel goed kijkt zie je dat het vogeltje linksonderin zelfs uit stromend water drinkt! Dit zou wel in mijn woonkamer mogen staan.

 

Favoriet van Malou

De gratis rondleiding van Museum Speelklok is echt een enorme aanrader. Aan het einde van de tour kwamen we bij een prachtige zaal uit met dansorgels. In Nederland kennen we deze enorme orgels niet zo goed, maar bij onze Zuiderburen was dit vroeger echt een ding, bijv. op de kermis, in een café of een danszaal. Orgel aan en dansen maar! Ik snap de aantrekkingskracht van zo’n orgel wel. Door de grootte imposant, een beetje kitscherig, maar ook sfeervol. De rondleider zette er een aan en ik herkende een van mijn favoriete liedjes: My Girl van The Temptations. Ik moest even wennen aan het orgelgeluid, maar kon toch niet stil blijven zitten.

 

Muzikale vlogs

Wil je nou nog meer weten over hoe ze vroeger muziek maakten zonder elektriciteit, Spotify en zelf een instrument te kunnen bespelen? Museum Speelklok heeft sinds de quarantaine ook muzikale vlogs! Daar neemt een rondleider jou als kijker mee door het museum en vertelt over de interessantste stukken! Bekijk het hier.

 

Praktische info

Door de coronamaatregelen heeft Museum Speelklok andere regels voor een bezoek dan voorheen. Voorafgaand aan je bezoek moet je een online ticket kopen met een tijdslot van twee uur. Aan het begin van dit tijdslot kun je de rondleiding volgen en daarna kun je nog een uur door het museum lopen. Ook kun je er voor kiezen om zelf twee uur rondlopen. Kijk voor meer informatie en voor het reserveren van een ticket op de website van het museum.

 

Door Maureen Walrave