fbpx

Koningsdagspecial: de kunstkoning

Het is vandaag koningsdag. Wat vieren we? De verjaardag van onze koning Willem-Alexander. Een goed moment om eens een blik te werpen op de kunstcollectie van ons Koningshuis. Hoewel er de laatste jaren uit verschillende hoeken kritiek klinkt op het bezit, en de verkoop van de collectie, van het Koningshuis is het toch boeiend om eens rond te neuzen in de Koninklijke Verzamelingen. Deze bestaat uit enorme archieven, een indrukwekkende bibliotheek, bladmuziek, beeldende kunst, fotografie, prenten en tekeningen. In deze Koningshuisspecial nemen we je mee naar de 18e en 19e eeuw, toen Willem II, de kunstkoning, een kunstcollectie aanlegde.

 

Kunst is al eeuwenlang belangrijk

Beeldende kunst speelt in de hele geschiedenis van de familie Oranje-Nassau een belangrijke rol. Portretten introduceren trots de komende generatie, ze zijn onmisbaar tijdens huwelijksonderhandelingen en na de ceremonie wanneer de echtgenoten zich samen presenteren. De kunstwerken worden aan bondgenoten gestuurd of ze tonen een vorst in vol ornaat aan zijn tegenstanders; ze tonen militaire successen of wijze besluiten. Op munten, prenten en als illustraties in boeken introduceren ze de vorsten bij iedereen in Nederland en ver daarbuiten.

 

Wie is de kunstkoning?

De kunstverzameling van het huidige koningshuis gaat terug tot Willem van Oranje. In de 16e eeuw is hij al bezig met kunst en het afgeven van kunstopdrachten. Maar we maken even een sprong in de tijd naar koning Willem II (1792-1849); we kunnen gerust stellen dat hij dé kunstkoning is. Hij is namelijk een groot kunstliefhebber. Samen met zijn vrouw Anna Paulowna legt hij een indrukwekkende verzameling aan; de grootste kunstcollectie die Nederland ooit bezat! Als echte kenner kiest hij werken van hoge kunstwaarde en legt een verzameling van oude meesters aan met een voor zijn tijd bijzonder moderne belangstelling voor Vlaamse primitieven. Natuurlijk had Rembrandt een vooraanstaande plek op de wens- en aankooplijst van Willem, maar ook de Italiaanse meesters van de Renaissance mochten niet ontbreken. Op dit laatste gebied verwerft Willem een collectie tekeningen van wereldformaat. Ook eigentijdse schilderijen van kunstenaars als Koekkoek en Schotel worden op kunstwaarde geselecteerd.

Koning Willem II
Koning Willem II

Voorloper van het museum

Willem II toont zijn geliefde kunst graag aan bezoekers en het brede publiek. Hij laat er zelfs een eigen aanbouw voor ontwerpen: de Gotische Zaal is verbonden met Paleis Kneuterdijk, waar het echtpaar woont. De zaal zie je op de afbeelding hieronder. Eigenlijk zou je dit kunnen zien als een museum. Of in ieder geval als voorloper van het museum zoals we dat we vandaag de dag kennen. Het is in die tijd heel bijzonder dat je een privécollectie kon bezichtigen. En dan ook nog eens die van de koninklijke familie. Naast het tentoonstellen van zijn kunst gebruikt Willem de zaal als balzaal. Je kunt je voorstellen hoe indrukwekkend dit eruit gezien moet hebben.

Gotische Zaal
Gotische Zaal

 

Helaas zijn de meeste van deze schatten verspreid geraakt, want als Willem II in 1849 onverwacht overlijdt, blijkt dat de uitgaven voor al deze pracht tot hoge schulden hebben geleid. Het gevolg is dat zijn verzameling in 1850 en 1851 geveild wordt en de werken als gevolg hiervan bij veel van de belangrijke musea in de wereld terecht komen zoals het Louvre in Parijs, het Metropolitan Museum in New York en de Hermitage in Sint-Petersburg.

 

De schatten zelf bekijken

Tegenwoordig worden met grote regelmaat objecten uit de Koninklijke Verzamelingen in bruikleen gegeven voor tentoonstellingen in binnen- en buitenland. Op deze kaart kan je zien waar er objecten van de Koninklijke Verzamelingen te zien zijn. Wil je zelf de collectie bezichtigen? Dat kan bijvoorbeeld in 2021 in Paleis het Loo dat na een grondige verbouwing weer wordt opengesteld voor publiek. Dit paleis heeft een eigen collectie maar ook bruiklenen van de Koninklijke Verzamelingen.

 

Proost, op de (kunst) koning!