fbpx

Seizoenen in de kunst: herfst

Pompoensoep, dikke truien, warme chocolademelk en menig boom die van groen naar geel, oranje of rood transformeert. Oja, en de regen die met bakken uit de hemel valt. Welkom in de herfst! Wij kennen de seizoenen als een jaargetijde, een periode van drie maanden waarin de natuur verandert. Een doorgaand proces van ontwaken, groeien, oogsten en rust. Hoe zit het eigenlijk met de herfst in de kunst?

 

Het seizoen is van oudsher een sterke bron van inspiratie en een geliefd thema in de muziek (denk aan Bob Dylan, Ed Sheeran en Eric Clapton die allemaal over de herfst schreven, of  hier: 23 herfstliedjes), de literatuur ( zoals ‘Autumn’ van Ali Smith), en hoewel ‘herfst’ beschouwd wordt als een van de moeilijkste rijmwoorden in de Nederlandse taal, ook in de poëzie is dit jaargetijde een dankbaar onderwerp. Zoals de poging van Drs. P:

 

“De buren waren grimmig, zijn ouders diep gegriefd. En onder zijn collega’s was hij ook al niet geliefd. De oude juffrouw Zomer, baas Voorjaar, meester Herfst. Ze riepen driewerf schande, juffrouw Zomer het driewerfst.”

 

Of deze, van Toon Tellegen:

Ik ben de herfst.
Ik ben de regen.
Ik ben de storm.

Zoek mij maar op,
ik sta in alle gedichten.

Houd mij maar vast,
ik heb het koud en ik ben moe,
en nog zoveel bladeren aan de bomen,
nog zoveel bladeren overal.

 

De herfst in de beeldende kunst

Door de eeuwen heen heeft ook menig beeldend kunstenaar en schilder zich laten inspireren door de vier seizoenen. Al in de kunst van de Oudheid en Middeleeuwen zie je dit thema terug. Niet zo gek ook: de mens heeft de behoefte om het leven te ordenen. Kunstenaars passen thema’s als jaargetijden, maanden, zintuigen of elementen dan ook maar al te graag toe in hun werk. En daarnaast: waar de herfst er vandaag de dag slechts voor zorgt dat de eerste herfstrecepten met seizoensgroenten op food blogs verschijnen, hadden de wisselingen van seizoenen en het ritme van de natuur vroeger een veel grotere invloed op de activiteiten van de mens. Vooral onder boeren – en dat waren er nogal wat – bepaalde het seizoen wat voor werk er gedaan moest worden op het land. Terwijl het merendeel in Nederland nu het hele jaar door hetzelfde werk verricht, onafhankelijk van de jaargetijden. Schilderijen die seizoenen uitbeelden, geven ons dan ook een mooi kijkje terug in de tijd. Wat voor werk deden mensen vroeger tijdens de herfstmaand (september, inderdaad) of wijnmaand (da’s oktober)? Vooral na 1500 wordt het seizoen in de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden populair in de kunsten. Het leidt tot een enorme verscheidenheid aan zowel realistische als allegorische voorstellingen.

 

Herfstfan of niet, de volgende kunstwerken om jullie in de herfststemming te brengen:

 

Jean-Francois Millet / Haystacks Autumn / 1873 / private collection
Katsushika Hokusai / Peasants in autumn / 1603–1867 / Guimet Museum
Wassily Kandinsky / Autumn in Murnau / 1908 / private collection
Paul Gauguin / Landscape in Arles near the Alyscamps / 1888 / Musée d’Orsay
Childe Hassam / Autumn Boulevard/ Paris / private collection
Georgius Jacobus Johannes van Os/ Stilleven met jachtbuit en Griekse stèle: allegorie op de Herfst / 1818 / Rijksmuseum
Matsumura Keibun, Aoki Kôsaburô, Aoki Kôsaburô / Vogel vliegend bij herfsttakken / 1892 / Rijksmuseum
Thames Embankment, Londen, Willem Witsen, Dirk H.M. Harting / Regen / 1870 – 1923 / Rijksmuseum
Johan Hendrik Weissenbruch / Herfstlandschap / ca. 1875 – ca. 1903 / Rijksmuseum
Vincent van Gogh / Landscape with Trees, 1881 / Museum Boijmans van Beuningen

 

Door Roos Hamelink