fbpx

Seizoenen in de kunst: winter

Welk seizoen leent zich nou beter voor sfeervolle, knusse scènes en betoverende taferelen dan de winter? In een vorige blog over kunst in de herfst schreven we al dat ‘door de eeuwen heen menig beeldend kunstenaar en schilder zich heeft laten inspireren door de seizoenen’. Dat geldt ook zeker voor de winter. Al in middeleeuwse miniaturen in getijdenboeken komt de winterperiode terug: ijs, sneeuw, stormen en vrieskou zijn prachtige inspiratiebronnen. Tijd om de winterse kunst in te duiken!

Gouwe ouwe voorbeelden 

Kijk, ‘Jagers in de sneeuw’ en ‘Winterlandschap met schaatsers en vogelknip’ zijn vroege bekende voorbeelden van winterse schilderijen. Pieter Brueghel de Oude a.k.a. ‘Boerenbrueghel’ (vanwege zijn voorliefde voor het schilderen van het alledaagse plattelandsleven) blinkt zoals je ziet ook uit in het afbeelden van winterse taferelen. Maar er meer te zien dan bewoners in een wit landschap. Zoals passend bij de tijd zijn er allerlei diepere betekenissen in het schilderij te vinden: zestiende-eeuwse allegorische interpretaties van het menselijk bestaan. Zou de schaatsscène verwijzen naar de onzekere (gladde) aard van het leven?

 

Jagers in de sneeuw’ – Pieter Brueghel de Oude – 1565 – Kunsthistorisches Museum, Wenen
‘Winterlandschap met schaatsers en vogelknip’ – Pieter Brueghel de Oude – 1565 – Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Brussel

 

Een winters schilderij dat we dichter bij huis kunnen bekijken: ‘Winterlandschap met ijsvermaak’ van Hendrick Avercamp in het Rijksmuseum Amsterdam. Hij was een van de eerste Noord-Nederlandse kunstschilders die zich specialiseerde in een realistische weergave van het landschap. Avercamp richtte zich vooral op wintertaferelen, die later in de Volksmond ‘Wintertjes’ werden genoemd. Deze Wintertjes waren in die tijd trouwens heel populair; ze sloten aan bij de Kleine IJstijd waarin men leefde met extreem koude winters.

 

‘Winterlandschap met IJsvermaak’ – Hendrick Avercamp – 1608 – Rijksmuseum Amsterdam

Een kijkje terug in de tijd

Kunst met een winters thema laat ons niet alleen knusse scènes zien, ze geven ons ook een mooi kijkje terug in de tijd. Wat voor werk deden mensen in de wintermaand (december), louwmaand (januari) en sprokkelmaand (februari) en hoe zag hun leven er in die maanden uit? Simone van der Vlugt schrijft in haar eerste historische non-fictie ‘Wij zijn de Bickers’ dat het dagelijks leven in het 17e-eeuwse Amsterdam in de winter bij vrieskou verplaatste naar de bevroren grachten. Boodschappen doen, onderhandelen, verkopen, bijkletsen, roddelen, spelen: de markt verplaatste zich ‘gewoon’ naar het ijs. En dat zie je dan weer mooi terug op schilderijen, zoals deze:

 

‘Het Paalhuis en de Nieuwe Brug te Amsterdam in de winter’ – Jan Abrahamsz. Beerstraten, – 1640 – 1666 – Rijksmuseum Amsterdam

Of deze:

‘Het Paalhuis en de Nieuwe Brug, gezien vanaf het IJ’ – Jan Abrahamsz Beerstraaten – 1663 – Amsterdam Museum

Buiten het schaatsland

Ook buiten ons schaatsland is de winter een terugkerend thema: in de Japanse kunst bijvoorbeeld is het jaargetijde ook een geliefd onderwerp. In het Japanmuseum Sieboldhuis in Leiden kun je t/m 19 januari 2020 de tentoonstelling ‘De vier seizoenen’ bezoeken waarin de Japanse seizoenswisseling en natuurschoon een belangrijke rol spelen. Recentere kunstwerken uit Japan – foto’s in dit geval – vinden we in het werk van outdoorfotograaf en auteur Menno Boermans: hij heeft de sneeuwpret in Japan vastgelegd. Het idee? De Japanse cultuur spreekt bij veel reizigers tot de verbeelding (tempels, geisha’s, sushi?). Maar minder bekend is het enorme plezier dat de bevolking beleeft aan winter, kou en sneeuw.

 

‘De twaalfde maand – Sneeuw kijken’ – Miyagawa Shuntei – 1898 – Japanmuseum Sieboldhuis
‘Winter in Japan’ – Menno Boermans – 2017

‘Je ziet weer bomen door het bos’

En wat dacht je van dichters? Ook zij lieten zich inspireren door het koudste seizoen. Ken je het gedicht ‘Winter’ uit ‘Zolang er sneeuw ligt’ (1975) van Herman de Coninck?

Winter. Je ziet weer de bomen

door het bos, en dit licht

is geen licht maar inzicht:

er is niets nieuws

zonder de zon.

En toch is ook de nacht niet

uitzichtloos, zolang er sneeuw ligt

is het nooit volledig duister, nee,

er is de klaarte van een soort geloof

dat het nooit helemaal donker wordt.

Zolang er sneeuw ligt is er hoop.

 

‘Zolang er sneeuw ligt, is er hoop’, een mooie zin om mee af te sluiten zo aan het begin van de winter. Het geldt in ieder geval voor deze schilderijen:

 

‘The Magpie’ – Claude Monet – 1868-69 – Musée d’Orsay, Parijs
‘Winter Landscape’ – Edvard Munch – 1915 – Harvard Art Museums/Busch-Reisinger Museum
‘Winter Landscape’ – Wassily Kandinsky – 1911 – Hermitage Museum, Saint Petersburg
‘The Sea of Ice’ – Caspar David Friedrich – 1824 – Kunsthalle Hamburg‎
‘Four Seasons: Winter’ – Francois Boucher – 1755

 

Door: Roos Hamelink